Metal Sektöründe ?? Güvenli?i
Metal Sektöründe ?? Güvenli?i Bilgileri
II- METAL DÖKÜM ??LER?NDE KAZALAR, HASTALIKLAR VE TEHL?KELER II.1. Hastal?klar II.1.1. Kimyasal Tehlikelerden Kaynaklanan Hastal?klar
1-METAL DÖKÜM ??LER?
I-GENEL PROF?L
Dökümcülük i?inin oldukça eski bir tarihçesi vard?r. Demir, çelik, pirinç ve bronz en çok kullan?lan döküm metalleridir. Ancak demir, döküm konusunda en eskiden beri ve hala en s?kl?kla kullan?lan metaldir. Döküm i?inin baz? standartla?m?? a?amalar? vard?r.
-Döküm sonunda elde edilmek istenen ?eklin olu?turulmas?
-Kal?plar?n olu?turulmas?, maçalar?n yap?lmas? ve birle?tirilmesi
-Kullan?lacak metalin eritilmesi ve rafine edilmesi
-Eriyik metalin kal?plara dökülmesi
-Kal?plar?n içindeki dökümün so?utulmas?
-Kal?plar?n ve maçalar?n ç?kar?lmas? ve ayr?lmas?
-Dökümde olu?an fazladan metalin ay?r?lmas?
Bütün bu a?amalar s?ras?nda pekçok tehlikeyle kar??la?ma olas?l??? vard?r. Bunlarla birlikte yap?lan i?lemler s?ras?nda uygulanan yöntemler ve i?in do?as? gere?i hastal?klar ve kazalar ile s?kça kar??la??lmaktad?r. Dökümcülük, kazalar?n ölümle sonuçlanma oran?n?n da yüksek oldu?u i?lerden biridir.
II- METAL DÖKÜM ??LER?NDE KAZALAR, HASTALIKLAR VE TEHL?KELER
II.1. Hastal?klar
II.1.1. Kimyasal Tehlikelerden Kaynaklanan Hastal?klar
Tozlardan kaynaklanan hastal?klara oldukça çok rastlan?r. Silika kumu ile s?kça çal???ld???ndan silikoz* hastal???na yakalanma riski oldukça yüksektir. ?yi bir havaland?rma olsa dahi bazen ç?plak gözle farkedilmeyen silika tozlar? ortamda bulunmaktad?r. Siliko-tüberküloz hastal???da yayg?n olarak görülen hastal?klardan biridir.
Ayr?ca pnömokonyoz* hastal???ndan ?ikayet eden pekçok i?çide kronik bron?it* de vard?r. Akci?er kanseri*, lober pnömoni*, bronkopnömoni* de pnömokonyoz* ile birlikte an?lan di?er hastal?klard?r. Özellikle temizlik hizmeti veren i?çiler akci?er kanserinin görülme s?kl???n?n daha fazla olmas? ortamda bulunan silikadan kaynaklanmaktad?r.
Polisiklik aromatik hidrokarbonlar?n termal parçalanma s?ras?nda olu?mas?n?n da önemli kansorejen etkileri oldu?u bilinmektedir. Krom, nikel gibi metallerin ve ayr?ca asbest, silika gibi tozlar?n da ölüme yol açt??? dü?ünülmektedir.
Kaynak i?leri s?ras?nda ortaya ç?kan metal dumanlar da toksik(zehirli) olabilirler ve metal ate?i* hastal???na neden olabilirler. Demirdöküm materyallere kaynak yap?l?rken nikel çubuk kullan?l?r ve bu da nikel içerikli dumanlara neden olur. Plazma alev makinas? da oldukça fazla miktarda metal duman, ozon, azot oksit ve UV radyasyonu olu?turur ve çok ses ç?kart?r.
Bunlarla birlikte dökümhanelerde bulunan baz? kimyasallar (formaldehit, dimetiletilamin, trietilamin) ve tozlar çal??anlar da gözlerin sulanmas?, ka??nmas? ve bu?ulu görme gibi rahats?zl?klara neden olur ki bu da mavi-gri görü? olarak bilinmektedir.
II.2. Kazalar
Ocaklar, yap?lan i?in büyüklü?üne, eritilecek metalin miktar?na ve yap?lan i?in ?ekline göre de?i?iklik gösterir. En çok kullan?lan Kupol denen ocaklard?r. Ocaklar?n içinde metaller erititilirken, genellikle çok yüksek s?cakl?klar kullan?l?r. Eriyik haldeki metalin kal?plara dökülmesi s?ras?nda, çok ciddi hayati riskler vard?r. Kazanlardan dökülen 100’lerce derece s?cakl?ktaki eriyik, yak?nlarda bulunan i?çilerin üstüne dökülebilir ve bu yanarak ölümlere ya da çok ciddi bölgesel yan?klara* neden olabilir.
Kal?plar?n temizlenmesi ve kal?plardan ç?kan dökümlerin çapaklar?n?n al?nmas? s?ras?nda kullan?lan ta?lama aletleri (z?mpara edici elektrikli diskler) de çok tehlikeli olabilmektedir. Bu makinalar?n kullan?m? s?ras?nda h?zla dönen diske el ve kolu kapt?rmak kesilmelere ve (amputasyon*)kopmalara neden olmaktad?r. Ayr?ca gözler için de büyük riskler söz konusudur. Ki?isel Koruyucu Donan?mlar?n kullan?lmas? bir zorunluluktur. Onun için bu makinalar? kullan?rken uygun eldivenler, gözlükler tak?lmalad?r.
III- METAL DÖKÜM ??Ç?LER? ?Ç?N SA?LIK VE GÜVENL?K ÖNLEMLER?
Tozlardan özellikle de silis ve asbestten kaynaklanan hastal?klar ara?t?rmalardan da görüldü?ü gibi çok tehlikeli olmakta hatta kanser* ve ölümle sonuçlanmaktad?r. Bunun için bu tozlar?n bulundu?u ortamlarda çal??an i?çi say?s? makinala?man?n artmas? yoluyla azalt?lmal?; yerel cebri çeki?li havaland?rma yoluyla ortam tozlardan ar?nd?r?lmal?d?r. Kaynakta ve ortamda önlemler al?nam?yor ve i?çiler bu risklerle yüzle?iyorsa, bu alanlarda çal??an i?çiler solunum koruyucu maskeler ve solunum ayg?tlar?(respiratörler) kullanmal? ve tehlikeli tozlarla olan temas kesilmelidir. Tersi durumda çok ciddi hastal?klarla kar?? kar??ya kalma olas?l??? oldukça yüksektir. Ki?isel Koruyucu Donan?mlar?n uygun kullan?m? bu i? kolunda da gerçekten çok önemlidir.
2-KAYNAK(LEH?M) ??LER?
I-GENEL PROF?L VE TEHL?KELER
Kaynak i?leri, metal i?leme sektöründe önemli bir yer tutar. Metal parçalar, kaynak i?lemi sonucunda birle?tirilir. Genellikle ?s? kayna?? gaz ya da elektriktir. Bu ?s?l i?lem sonucunda metaller eritilmek yolula birle?tirilir.
Lehimleme ve kesme | ??in Tan?m? | Tehlikeler |
Lehimleme | Alev metal yüzeyi ve dolgu | Metal dumanlar, azot dioksit, |
Pirinçle lehimleme | Metal yüzeyler, metal | Kadmium duman?, fluorürler, yanmalar, patlamalar |
Gaz Bas?nc?yla lehimleme | Parçalar gaz püskürtmesiyle | ?nfrared radyasyon, metal |
Metal kesme | Kesilecek metal alev ile ?s?t?l?r ve | Metal dumanlar, nitrojen dioksit, |
Fluks kapl? lehimleme | Fluks kapl? elektroda elektrik | Metal dumanlar, fluorürler, |
Gaz kapl? lehimleme | Gaz kapl? elektroda elektrik | UV radyasyon, metal dumanlar, |
II- KAYNAK ??LER?NDE HASTALIKLAR VE ?? SA?LI?I ÖNLEMLER?
Kaynak yap?l?rken korunmas? gereken organlar?n ba??nda göz gelmektedir. Kaynak yap?l?rken ortaya ç?kan k?v?lc?mlara ç?plak gözle bak?lmas? son derece tehlikelidir. Ayr?ca bunlar?n göze girmesi körlü?e bile neden olabilir. Ç?plak gözle kayna?a bakmak son derece tehlikeli oldu?u için sonunda ‘mavi-gri görü?’ olarak bilinen rahats?zl?k ortaya ç?kabilir ki günlerce bazen daha uzun süre bu?ulu görme ve gözleri kapad?ktan sonra ate?li görmeye neden olur.
Ayr?ca UV radyasyon, karbon monoksit, azot dioksit, kadmium duman? ve di?er metal dumanlara sunuk kal?nmas? da oldukça tehlikelidir. Metal duman ate?i* oldukça çok görülen bir rahats?zl?kt?r. Bir metalin ya da oksitlerinin partiküllerinin solunmas?ndan birkaç saat sonra ortaya ç?kan akut bir durumdur. Önce a??zda kötü bir tat hisedilir daha sonra solunum yollar? mukozas? tahri? olur. ?lerleyen saatlerde ise öksürük, gö?üs daralmas?, halsizilik ve ishal kendini gösterir. Hastal???n etkisi 24 saatten çok daha fazla sürebilir.
Ki?isel Koruyucu Donan?mlar kullan?lmad??? takdirde, kar??la??lmas? olas? risklerin neler oldu?u, önceki paragraflarda anlat?ld??? gibidir.Yukar?da anlat?lan tehlikelere kar?? korunmak için mutlaka uygun göz koruyucu ve solunum koruyucu donan?mlar kullan?lmal?d?r. K?v?lc?mlar, çapaklar ve UV radyasyon gözler için son derece tehlikelidir. Ayn? zamanda metal dumanlar?n?n solunulmas? oldukça s?k görülen rahats?zl?klar?n ortaya ç?kmas?na neden olmaktad?r.
3-METALLER?N YÜZEYLER?NE YAPILAN ??LEMLER
I- GENEL PROF?L
Yap?lan metal e?yalar?n paslanmamas?, a??nmamas?, çürümemesi ve daha iyi görünmesi ya da parlamas? için yüzeyleri baz? i?lemlere tabi tutulur. Metal e?yalar?n kullan?m? artt?kça, tüketici taleplerini kar??lamaya yönelik e?yalara uygulanan yüzey i?lemlerinde de çe?itlenme görülmü?tür. Çe?itli kimyasallar?n, elektrik, ?s? ve bas?nç kullanmak yoluyla metal yüzeylere uygulanmas? dayan?kl?l??? artt?rmakta, kullan?m? kolayla?t?rmakta ve görüntüyü estetik hale getirmektedir.
II- METAL KAPLAMA ??LER?NDE KAZALAR, HASTALIKLAR VE TEHL?KELER
| ??lemler | Tehlikeler |
Elektrolitik Cilalama | Kaustik ve korosif kimyasallardan kaynaklanan yan?klar |
Elektrokaplama | Kanser yaratma riski olan krom ve nikele maruz kalma, yak?c? |
Emayeler ve S?rlama | Ö?ütücüler ve konveyörlerden kaynaklanan tehlikeler, yüksek |
Asitle a??nd?rma | Hidroflorik asite maruz kalma, yüksek s?cakl??a sahip s?v?lardan |
Galvanizleme | Metal duman ate?i hastal??? riski, kur?una maruz kalma, yüksek |
Is?yla i?leme | Siyanür ve karbon monoksite maruz kalma riski, hidrojenin patlamas?na |
Fosfatlama | Yak?c? kimyasallara maruz kalma |
Astar boyama | Toksik ve yan?c? çözücülere maruz kalma, kanserojen kroma |
Elle kullan?lan ve sürekli sars?nt? yapan gereçler de Raynaud Sendromu’nun* hastal???n?n görülmesine neden olur. Ayr?ca Karpal Tünel Sendromuna* ve eklemlerde baz? fonksiyonel bozulmalara da s?kça rastlan?r.
*
Akci?er kanseri, yap?sal olarak normal akci?er dokusundan olan hücrelerin gereksinim ve kontrol d??? ço?alarak akci?er içinde bir kitle (tümör) olu?turmas?d?r. Burada olu?an kitle öncelikle bulundu?u ortamda büyür; daha ileriki a?amalarda ise çevre dokulara veya dola??m yoluyla uzak organlara yay?larak (karaci?er, kemik,beyin vb. gibi) hasara yol açarlar. Bu yay?lmaya metastaz ad? verilir.
Bir uzvun (kol veya baca??n) bir k?sm?n? veya tamam?n?, t?bbi nedenlerden dolay? kesilmesine veya kopmas?na amputasyon denir. Damar hastal?klar?, trafik kazalar?, i? kazalar?, tümörler, mikrobik hastal?klar, do?umsal anomaliler, yan?klar ve ?eker hastal???na ba?l?, daralm?? olan damarlarda kan dola??m? azal?r. Beslenemeyen, oksijenlenemeyen doku giderek solar, so?ur; ?iddetli a?r?lara neden olur. Deride ülserler denilen yaralar ç?kar ve bu durum giderek o dokuda daha da ilerler ve nekroz denilen ölü dokuya veya gangrene çevrilir. Bu durumda, hastay? kurtarmak ve ölü dokunun ilerlemesini önleme amac?yla, tutulan uzvun kesilmesine karar verilir.
Bron?it, akci?erlere giden havayollar?n?n iç yüzündeki zar?n iltihaplanmas?d?r. Akut ve kronik olarak iki gruba ayr?l?r.
1- Akut Bron?it: Genellikle grip, k?zam?k, bo?maca veya tifo gibi hastal?klar s?ras?nda görülür.
2- Kronik Bron?it: Bu çe?it bron?itte; havayollar?n? ya?layan bezler büyümü?, iç yüzlerinde bulunan tüyler görevini yapamaz olmu?tur.
Kanser, Latincede yengeç anlam?na gelen “crab” sözcü?ünden türetilmi?tir. Yunanl? hekim Hipokrat, hastal???n ba?lad??? bölgeden di?er organlara yay?lmas?n? gözlemleyerek bu tan?mlamay? yapm??t?r. Kanser vücuttaki bir hücre grubunun farkl?la?arak, a??r? ve kontrolsüz ?ekilde ço?almas? sonucu meydana gelmektedir. Normalde hücrelerin büyümesi ve ço?almas? bir düzen içerisinde olmaktad?r. Buna paralel olarak doku ve organlar da görevlerini normal olarak yapabilmektedirler. Ancak bu hücreler anormal ?ekil ve h?zda büyümeye ve ço?almaya ba?larlarsa, tümör ad? verilen kitle olu?umuna yol açarlar. Bu anormal hücrelerin köken ald??? organa göre hastal?k adland?r?l?r(akci?er kanseri, meme kanseri, prostat kanseri vs.). Kanserler, iyi huylu ve kötü huylu olarak adland?r?l?rlar. Kötü huylu olanlar yay?lma e?ilimi yüksek olanlard?r. Kanser hücrelerinin bütün vücuda yay?lmas?na metastaz ad? verilir.
Karpal tünel sendromu, elin ve el bile?inin a?r?l? bir hastal???d?r. Karpal tünel, el bile?indeki kemik ve di?er dokular?n olu?turdu?u dar bir kanald?r. Bu tünelin içinden median sinir geçer. Bu sinir ba?parmak, i?aret parma??, orta parmak ve yüzük parma??n?n duyusunu al?r ve ba?parmaktaki kaslara kumanda eder. Bu tünelin içerisindeki ba?lar ve tendonlar ?i?ip gerildi?i zaman, median sinire bask? yaparlar. Bu bask? giderek karpal tünel sendromunu olu?turur.
Metal duman ate?i oldukça çok görülen bir rahats?zl?kt?r. Bir metalin ya da oksitlerinin duman?n?n solunmas?ndan birkaç saat sonra ortaya ç?kan akut bir durumdur. Önce a??zda kötü bir tat hissedilir daha sonra solunum yollar? mukozas? tahri? olur. ?lerleyen saatlerde ise öksürük, gö?üs daralmas?, halszilik ve ishal kendini gösterir. Hastal???n etkisi 24 saatten çok daha fazla sürebilir.
Pnömokonyoz, genellikle baz? özel i? ko?ullar?nda çal??an ki?ilerde inorganik toz yada zerrecikli maddenin akci?erlerde depolanmas? ve buna ba?l? olarak geli?en doku reaksiyonu ile ilgili durumdur. Asbestos ve silikoz bu gruba giren hastal?klardand?r.
Raynaud Sendromu, el ve ayak parmaklar?n?n so?u?a sunuk kalmas? nedeniyle a?r? ve uyu?uklukla birlikte solukla?mas?d?r. Dola??m bozuklu?u nedeniyle hastal?k görülür. Genellikle bu hastal???n alt?nda ba?ka nedenler vard?r. Bu nedenler bilinmiyorsa Raynaud’s sendromu ad?n? al?r. Sürekli sars?nt? yapan makinalarla çal??an i?çilerde görülür.
Silikoz, serbest silis taneciklerinin (Kristal kuvars) solunum yoluyla al?nmas? sonucu meydana ç?kan, sanayi parçac?klar?n?n yol açt??? a??r bir hastal?kt?r. Madencilik, ta? kesme, ta?oca?? çal??malar? (özellikle granit), yol ve bina in?aat?, dinamitle kayalar? patlatma ve çiftçilik, serbest silise sunuk b?rakan mesleklerdir. Belirtilerin meydana gelmesi için genellikle 15-20 y?l bu parçac?klara sunuk kalmak gerekir. Fakat silise yo?un ?ekilde sunuk kal?nan kapal? alanlarda patlatma, yüksek kuvars içeren kayalar? delerek tünel açmak ve temizleme tozu imalat? gibi i?lerde çal??an korumas?z i?çiler bir y?ldan k?sa bir sürede silikoza tutulabilirler.
Yan?k, ?s?, ???n, elektrik veya kimyasal maddelere sunuk kalma sonucunda deri ve derialt? dokularda meydana gelen yaralanmad?r.
1. derece yan?klar: Derinin sadece en üst tabakas?n?n zedelendi?i yan?klard?r. K?zar?kl?k, gerginlik ve a?r? görülür. Örnek: güne? yan?klar?.
2. derece yan?klar: Derinin üst ve de?i?en oranlarda alt k?sm?n?n etkilendi?i yan?klard?r. K?zar?kl?k, gerginlik, a?r? ve su toplanmas? (bül) ile karakterizedir.
3. derece yan?klar: Tüm deriyi kapsayan; derialt? dokular?na, derin dokulara ve hatta kemiklere kadar ula?an yan?klard?r. Deri kuru kay?? gibi olabilir veya renk de?i?ikli?i görülebilir (kömür gibi, beyaz veya kahverengi olabilir ). ?iddetli yan?klarda, yüzeysel sinir uçlar? ve kan damarlar? zedelenece?inden yan?k alanda his kayb? olabilir; buna kar??n çevredeki daha az yanm?? olan doku a??r? a?r?l? olabilir.
Zatürre olarak da bilinen pnömoni, akci?erlerin iltihaplanmas?d?r. Zatürrenin ilk s?radaki nedeni, pnömokok (Streptococcus pneumoniae) ad? verilen yuvarlak ?ekilli bakterilerdir. Virüslerin neden oldu?u zatürre ise genellikle daha hafiftir ve evde tedavi edilebilir. Bakteriyel pnömoniler daha a??r seyirli olup genellikle so?ukalg?nl??? nedeniyle ortaya ç?karlar. Pnömoni akci?erin tek bir lobu ile s?n?rl? ise lober pnömoni, bron?lardan ba?layarak akci?erin ba?ka bölümlerine yay?lm??sa bronkopnömoni olarak adland?r?l?r.
del.icio.us |
Digg
Maile Gönder
Yazıcı çıktısı
Text içerik